Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат бузургтарин дастоварди сиёсӣ ва таърихӣ ба ҳисоб меравад. Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 Истиқлолияти давлатии худро эълон намуда, ба марҳилаи нави таърихӣ ворид гардид. Истиқлолият ба мардуми тоҷик имконият фароҳам овард, ки роҳи мустақили рушди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии худро интихоб намояд.
Дар давоми 35 соли Истиқлол Тоҷикистон дар самтҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ба дастовардҳои назаррас ноил гардид. Дар ин раванд нақши занон низ хеле муҳим мебошад. Занон ҳамчун модар, ҳамсар, омӯзгор, табиб, олим, соҳибкор, хизматчии давлатӣ, корманди соҳаи фарҳанг ва намояндаи фаъоли ҷомеа дар пешрафти кишвар саҳми арзанда мегузоранд.
Зан дар фарҳанги тоҷик ҳамеша мақоми баланд доштааст. Дар таърихи миллати тоҷик занони бузурге буданд, ки бо дониш, хирад, матонат ва фаъолияти созандаи худ дар рушди ҷомеа саҳм гузоштаанд. Имрӯз низ занони тоҷик бо истифода аз имкониятҳои даврони Истиқлол барои ободии Ватан ва пешрафти ҷомеа талош менамоянд.
Мақоми зан дар ҷомеа танҳо бо иштироки ӯ дар фаъолияти меҳнатӣ маҳдуд намешавад. Зан пеш аз ҳама модар ва тарбиятгари насли оянда мебошад. Аз ин рӯ, рушди маънавию иҷтимоии ҷомеа аз мақоми зан ва сатҳи маърифати ӯ вобастагии зиёд дорад.
Дар ҷомеаи тоҷик аз қадим ба зан эҳтироми хосса зоҳир карда мешуд. Модар рамзи меҳрубонӣ, муҳаббат, садоқат ва баракат ба ҳисоб меравад. Дар фарҳанги миллӣ мафҳуми Модар бо Ватан пайванди қавӣ дорад. Аз ҳамин сабаб, эҳтироми зану модар ва тарбияи дурусти фарзандон яке аз арзишҳои муҳими ҷомеаи тоҷик ба шумор меравад.
Зан дар оила вазифаи бисёр муҳимро иҷро мекунад. Ӯ дар тарбияи фарзанд, нигоҳ доштани муҳити солими оилавӣ ва интиқоли арзишҳои миллӣ ба насли нав саҳми калон мегузорад. Аммо дар шароити имрӯза доираи фаъолияти зан васеътар гардидааст. Зан метавонад ҳамзамон модар, ҳамсар ва корманди фаъол бошад.
Дар даврони Истиқлол имкониятҳои иштироки занон дар ҳаёти ҷамъиятӣ бештар гардиданд. Занон дар муассисаҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ, мактабҳо, донишгоҳҳо, беморхонаҳо, корхонаҳо ва дигар ташкилоту муассисаҳо фаъолият менамоянд. Дар баробари ин, сатҳи маърифату дониш барои рушди шахсӣ ва иҷтимоии зан аҳамияти махсус пайдо кардааст. Зани босавод метавонад фарзандони донишманду масъулиятшинос тарбия намояд. Аз ин рӯ, дастгирии таҳсилоти духтарон яке аз масъалаҳои муҳими ҷомеаи муосир мебошад.
Истиқлолияти давлатӣ барои занони Тоҷикистон имкониятҳои нав фароҳам овард. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ масъалаи баланд бардоштани мақоми зан дар ҷомеа ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоӣ табдил ёфт. Дар ин давра барои ҷалби занон ба фаъолияти давлатӣ, ҷамъиятӣ ва иқтисодӣ чораҳои гуногун андешида шуданд. Занон имрӯз дар мақомоти давлатӣ, сохторҳои маҳаллӣ ва дигар ниҳодҳои ҷамъиятӣ фаъолият менамоянд.
Иштироки занон дар соҳаҳои маориф ва тандурустӣ низ назаррас аст. Дар муассисаҳои таълимӣ қисми зиёди омӯзгоронро занон ташкил медиҳанд. Онҳо дар таълиму тарбияи насли наврас ва баланд бардоштани сатҳи маърифати ҷомеа нақши бузург доранд. Дар соҳаи тандурустӣ низ занон фаъолияти муҳим анҷом медиҳанд. Табибон, ҳамшираҳои шафқат ва дигар кормандони соҳаи тиб барои ҳифзи саломатии аҳолӣ хизмат менамоянд.
Дар соҳаи фарҳанг ва санъат низ занони тоҷик фаъолияти назаррас доранд. Онҳо дар рушди мусиқӣ, театр, адабиёт, ҳунарҳои мардумӣ ва дигар самтҳои фарҳангӣ саҳм мегузоранд. Бо фаъолияти худ онҳо фарҳанги миллӣ ва арзишҳои маънавии миллатро муаррифӣ ва ҳифз менамоянд.
Маориф яке аз муҳимтарин самтҳои рушди ҷомеа мебошад. Бе дониш ва маърифат рушди устувори давлат имконнопазир аст. Дар ин самт занон нақши махсус доранд. Зани соҳибмаърифат метавонад ба фарзандони худ дониш, одоб ва ҷаҳонбинии васеъ омӯзонад. Аз ин рӯ, таҳсилоти занон на танҳо барои худи онҳо, балки барои тамоми ҷомеа аҳамияти калон дорад.
Дар солҳои Истиқлол имкониятҳои таҳсилоти духтарон васеъ гардиданд. Имрӯз духтарони тоҷик дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ ва миёнаи касбӣ аз рӯи ихтисосҳои гуногун таҳсил намуда, барои соҳиб шудан ба касбу ҳунарҳои замонавӣ кӯшиш мекунанд. Занони омӯзгор дар рушди маорифи кишвар саҳми махсус доранд. Онҳо ба хонандагон дониш меомӯзонанд ва онҳоро ба ватандӯстӣ, меҳнатдӯстӣ, эҳтироми калонсолон ва дӯст доштани Ватан ҳидоят менамоянд.
Маҳз тавассути маориф метавон мақоми занро боз ҳам баланд бардошт. Зани донишманду соҳибмаърифат метавонад дар қабули қарорҳо фаъолона иштирок намуда, барои ҳалли масъалаҳои муҳими ҷомеа саҳм гузорад.
Дар даврони Истиқлол занон дар бозори меҳнат низ иштироки фаъол доранд. Онҳо дар соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ фаъолият менамоянд. Бисёре аз занон дар соҳаи кишоварзӣ кор мекунанд. Занони деҳот дар истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ, чорводорӣ, боғдорӣ ва дигар корҳои хоҷагӣ саҳми назаррас доранд.
Дар шаҳрҳо бошад, занон дар муассисаҳои давлатӣ, ташкилотҳои хусусӣ, корхонаҳо, марказҳои хизматрасонӣ ва дигар соҳаҳо фаъолият мекунанд. Фаъолияти меҳнатӣ ба зан имконият медиҳад, ки қобилиятҳои худро нишон дода, дар рушди иқтисодии оила ва ҷомеа саҳм гузорад.
Солҳои охир фаъолияти соҳибкории занон низ бештар ба назар мерасад. Соҳибкорӣ яке аз роҳҳои муҳими васеъ намудани имкониятҳои иқтисодии занон мебошад. Баъзе занон бо таъсиси коргоҳҳои хурд, дӯконҳо, марказҳои хизматрасонӣ ва корхонаҳои истеҳсолӣ барои худ ва дигарон ҷойи кор фароҳам меоранд.
Занони соҳибкор ба истеҳсоли маҳсулоти гуногун, дӯзандагӣ, ҳунарҳои мардумӣ, хизматрасонӣ, савдо ва дигар намудҳои фаъолияти иқтисодӣ машғул мешаванд. Яке аз самтҳои муҳими фаъолияти онҳо эҳёи ҳунарҳои миллӣ мебошад. Дӯзандагӣ, гулдӯзӣ, бофандагӣ, чакандӯзӣ ва дигар ҳунарҳои мардумӣ қисми муҳими фарҳанги тоҷикон мебошанд. Занони ҳунарманд на танҳо барои таъмини рӯзгори худ фаъолият мекунанд, балки фарҳанг ва анъанаҳои миллиро ба насли ҷавон интиқол медиҳанд. Аз ин рӯ, дастгирии занони соҳибкор метавонад ба рушди иқтисоди маҳаллӣ ва беҳтар гардидани сатҳи зиндагии оилаҳо мусоидат намояд.
Яке аз нишондиҳандаҳои баланд гардидани мақоми зан иштироки фаъоли ӯ дар ҳаёти сиёсӣ ва ҷамъиятӣ мебошад. Дар даврони Истиқлол занон дар сохторҳои гуногуни давлатӣ ва ҷамъиятӣ фаъолият мекунанд. Онҳо дар муҳокимаи масъалаҳои иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ иштирок менамоянд. Иштироки занон дар ҳаёти ҷамъиятӣ барои ҳалли масъалаҳои марбут ба оила, тарбияи кӯдакон, маориф, тандурустӣ ва дигар соҳаҳо аҳамияти калон дорад.
Занон метавонанд дар қабули қарорҳо нуқтаи назари худро пешниҳод намоянд ва ба ҳалли масъалаҳои ҷомеа таъсири мусбат расонанд. Аз ин рӯ, иштироки онҳо дар ҳаёти ҷамъиятӣ яке аз омилҳои муҳими рушди иҷтимоии давлат мебошад. Ҷалби бештари занони босавод, соҳибтаҷриба ва фаъол ба корҳои ҷамъиятӣ метавонад барои пешрафти ҷомеа натиҷаҳои мусбат ба бор орад.
Мақоми занро бе сухан дар бораи модар тасаввур кардан душвор аст. Модар аввалин шахсест, ки ба кӯдак меҳрубонӣ, муҳаббат ва одоб меомӯзонад. Фарзанд пеш аз ҳама аз модар сухан гуфтан, эҳтиром кардан, муносибат бо дигарон ва арзишҳои ахлоқиро меомӯзад. Аз ин рӯ, тарбияи модар ба ояндаи ҷомеа таъсири калон мерасонад.
Модари тоҷик дар тарбияи фарзандон ба арзишҳои миллӣ диққати махсус медиҳад. Ӯ фарзандро ба дӯст доштани Ватан, эҳтироми калонсолон, меҳнатдӯстӣ ва донишомӯзӣ роҳнамоӣ мекунад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ нақши модар боз ҳам муҳимтар мегардад. Кӯдакон бо технологияҳои нав, интернет ва фарҳангҳои гуногун рӯ ба рӯ мешаванд. Дар чунин шароит модар бояд дар баробари меҳрубонӣ, тарбияи маънавӣ ва назорати оқилонаи фарзандро низ таъмин намояд.
Зан дар нигоҳдорӣ ва интиқоли фарҳанги миллӣ нақши бузург дорад. Либоси миллӣ, таомҳои миллӣ, забон, расму оинҳо ва ҳунарҳои мардумӣ дар бисёр ҳолатҳо тавассути занон аз насл ба насл мегузаранд. Занони тоҷик дар ҳифзи анъанаҳои миллӣ саҳми калон доранд. Онҳо ба духтарони ҷавон ҳунарҳои миллӣ, аз ҷумла дӯзандагӣ, гулдӯзӣ, чакандӯзӣ ва дигар ҳунарҳоро меомӯзонанд.
Дар баробари ин, зан бояд бо арзишҳои замонавӣ низ ошно бошад. Ҷомеаи муосир аз зан дониш, малака, ҷаҳонбинии васеъ ва масъулияти бештар талаб мекунад. Ҳамоҳанг намудани анъанаҳои миллӣ бо талаботи замони муосир яке аз вазифаҳои муҳими занони имрӯз ба шумор меравад.
Рушди Тоҷикистон бе иштироки фаъоли занон тасаввурнопазир аст. Занон дар тамоми соҳаҳои ҳаёти кишвар фаъолият намуда, барои пешрафти ҷомеа саҳм мегузоранд. Омӯзгорони зан насли наврасро таълиму тарбия медиҳанд, табибони зан саломатии мардумро ҳифз мекунанд, олимони зан дар рушди илм саҳм мегузоранд, соҳибкорони зан ҷойҳои корӣ ташкил менамоянд ва кормандони соҳаи фарҳанг арзишҳои миллиро муаррифӣ мекунанд.
Ҳамин тавр, ҳар як зан вобаста ба касб, дониш ва имкониятҳои худ метавонад дар ободии Ватан саҳм гузорад. Имрӯз вазифаи ҷомеа аз он иборат аст, ки барои занон шароити мусоиди таҳсил, кор ва фаъолияти ҷамъиятиро фароҳам созад. Дар навбати худ, занон бояд аз имкониятҳои мавҷуда самаранок истифода намуда, барои баланд бардоштани дониш, малака ва маърифати худ пайваста кӯшиш кунанд.
Ҷавондухтарон қисми муҳими ҷомеаи Тоҷикистон мебошанд. Онҳо модарони оянда, мутахассисони оянда ва тарбиятгарони насли нав ба ҳисоб мераванд. Аз ин рӯ, ба таҳсилу тарбияи духтарон бояд диққати махсус дода шавад. Духтар бояд соҳиби дониш, касб ва ҷаҳонбинии васеъ бошад.
Имрӯз духтарони тоҷик метавонанд дар донишгоҳҳо таҳсил намуда, соҳиби ихтисосҳои гуногун шаванд. Онҳо метавонанд омӯзгор, табиб, муҳандис, ҳуқуқшинос, иқтисодчӣ, олим ва мутахассиси соҳаҳои гуногун гарданд. Ҷавондухтарони босавод ва соҳибкасб метавонанд барои рушди оила ва ҷомеа саҳми калон гузоранд. Аз ин рӯ, дастгирии онҳо вазифаи муҳими ҷомеа мебошад.
Дар маҷмуъ, 35 соли Истиқлол барои занони Тоҷикистон давраи муҳими рушди иҷтимоӣ ва ҷамъиятӣ ба ҳисоб меравад. Дар ин давра занон дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа фаъол гардида, мақоми онҳо ҳамчун неруи созанда бештар эҳсос мешавад. Зан имрӯз танҳо дар доираи оила маҳдуд намешавад. Ӯ метавонад дар баробари иҷрои вазифаҳои модарӣ ва оилавӣ дар соҳаҳои маориф, илм, тандурустӣ, фарҳанг, иқтисод, соҳибкорӣ ва хизмати давлатӣ низ фаъолият намояд.
Албатта, барои боз ҳам баланд бардоштани мақоми зан корҳои зиёдеро анҷом додан зарур аст. Баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии занон, дастгирии таҳсилоти духтарон, рушди соҳибкории занон ва фароҳам овардани имкониятҳои бештар барои иштироки онҳо дар ҳаёти ҷамъиятӣ аз ҷумлаи чунин вазифаҳо мебошанд.
Зани тоҷик дар тӯли таърих бо сабру таҳаммул, меҳрубонӣ, хирад ва матонати худ ҷойгоҳи махсус доштааст. Имрӯз низ ӯ метавонад бо дониш, меҳнат ва фаъолияти созандаи худ дар ободии Тоҷикистон саҳми арзанда гузорад.
Зани тоҷик — модари миллат, тарбиятгари насли оянда ва яке аз неруҳои муҳими пешрафти ҷомеа мебошад. Аз ин рӯ, эҳтиром ба зану модар, дастгирии ҳуқуқу имкониятҳои онҳо ва фароҳам овардани шароити муносиб барои таҳсил, кор ва фаъолияти ҷамъиятии онҳо вазифаи тамоми ҷомеа мебошад.
Шералиева Садбарг, дотсенти кафедраи фанҳои гуманитарӣ ва методикаи таълими онҳо, Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ