(Ба истиқболи 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
«Ман ба ояндаи неку дурахшони Ватани соҳибистиқлоламон ва иродаи қавии мардуми заҳматпешаву сарбаланди он эътимоди комил дорам. Мардуми шарифи Тоҷикистон, ки дар 34 соли сипаришуда рӯзҳои бисёр сахту сангинро бо сабру таҳаммул ва бо иттиҳоду сарҷамъӣ паси сар карданд, қудрату имкониятҳои азими созандагӣ доранд ва маҳз ҳамин неруи азими созандаву ободгар фардои дурахшони Ватани азизамонро таъмин месозад».
Эмомалӣ Раҳмон
Истиқлолият барои ҳар як миллат мафҳуми муқаддас ва сарнавиштсоз аст. Ҳар халқе, ки соҳиби давлати мустақил мебошад, метавонад роҳи сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии худро озодона интихоб намояд. Истиқлолият ба миллат имконият медиҳад, ки арзишҳои миллӣ, забон, фарҳанг, таърих ва суннатҳои худро ҳифз намуда, онҳоро ба наслҳои оянда ба мерос гузорад. Аз ин рӯ, истиқлолият яке аз муҳимтарин рукнҳои ҳастии миллат ва омили асосии худшиносии миллӣ маҳсуб меёбад.
Барои миллати тоҷик истиқлолияти давлатӣ рӯйдоди бузурги таърихӣ мебошад. 9 сентябри соли 1991 дар таърихи навини Тоҷикистон ҳамчун рӯзи ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ сабт гардид. Аз ҳамин рӯз мардуми тоҷик ба марҳилаи нави давлатсозӣ ворид шуд. Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр дар харитаи сиёсии ҷаҳон ҷойгоҳи худро пайдо кард ва барои муайян намудани сиёсати дохилию хориҷии худ имконияти фарох ба даст овард.
Аммо роҳи истиқлолият ҳамеша осон нест. Солҳои аввали истиқлол барои Тоҷикистон давраи бисёр душвор ва пуртазод буданд. Ҷанги шаҳрвандӣ ба ҷомеа зарари бузург расонд, мардум талафоти зиёд диданд ва иқтисоди кишвар осебпазир гардид. Дар чунин шароити сангин ҳифзи давлати навбунёд ва барқарор намудани сулҳу субот вазифаи муҳимтарин ба ҳисоб мерафт. Бо талошҳои пайгирона ва ба шарофати сулҳу ваҳдати миллӣ Тоҷикистон тавонист аз ин марҳилаи душвор гузашта, ба роҳи созандагӣ ва рушди устувор ворид гардад.
Сулҳу ваҳдати миллӣ бо истиқлолияти давлатӣ робитаи ногусастанӣ доранд. Истиқлолият дар ҷомеае пойдор мемонад, ки мардум дар он муттаҳид бошанд ва манфиатҳои умумимиллиро аз манфиатҳои шахсӣ боло гузоранд. Ваҳдати миллӣ барои мардуми тоҷик таҷрибаи муҳими таърихӣ гардид. Имрӯз ҳар як шаҳрванди кишвар бояд дарк намояд, ки сулҳ неъмати бебаҳо ва ваҳдат кафили суботу пешрафти давлат аст.
Истиқлолият, пеш аз ҳама, ба худшиносии миллӣ такя мекунад. Миллате, ки таърихи худро намедонад, арзишҳои миллиашро эҳтиром намекунад ва ба забону фарҳанги хеш беэътиноӣ менамояд, наметавонад истиқлолияти маънавии устувор дошта бошад. Аз ин рӯ, омӯзиши таърихи халқи тоҷик, шинохти мероси фарҳангӣ ва эҳтироми забони давлатӣ вазифаи муҳими ҳар як шаҳрванд мебошад.
Забони тоҷикӣ яке аз муҳимтарин нишонаҳои ҳуввияти миллӣ амиқ дониста мешавад. Забон на танҳо воситаи муошират, балки ойинаи таърих ва фарҳанги миллат аст. Дар даврони истиқлол барои рушди забони давлатӣ, эҳёи суннатҳои миллӣ ва муаррифии фарҳанги тоҷикон дар арсаи байналмилалӣ имкониятҳои нав фароҳам омаданд. Ҳифзи забон ва истифодаи дурусти он, махсусан аз ҷониби ҷавонон, эҳтиром ба миллат ва гузаштагони хеш мебошад.
Соҳаи сиёсати хориҷии Тоҷикистон низ ба дастовардҳои бузург соҳиб шуд. Тоҷикистон аъзои фаъоли созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ, аз ҷумла Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, Созмони Милали Муттаҳид, Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо, Созмони ҳамкории исломӣ, Созмони Шартномаи амнияти дастаҷамъӣ, Созмони ҳамкории Шанхай ва дигар созмонҳо гардида, бо ташаббусҳои фарогири худ мақоми шоиста пайдо намуд.
То имрӯз якчанд ибтикороту ташаббусҳои глобалии Пешвои миллат аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ ва Созмони Милали Муттаҳид роҳандозӣ ва ба таври васеъ дастгирӣ ёфтаанд.
Фарҳанги миллӣ низ дар таҳкими истиқлолият нақши барҷаста дорад. Либоси миллӣ, мусиқӣ, адабиёт, ҳунарҳои мардумӣ, ҷашнҳои миллӣ ва анъанаҳои неки гузашта моро бо таърихи чандинҳазорсолаи халқамон мепайванданд. Мо бояд ин мероси гаронбаҳоро нигоҳ дорем, онро рушд диҳем ва ба ҷаҳониён муаррифӣ намоем. Зеро миллате, ки фарҳанги худро ҳифз мекунад, дар ҷаҳони муосир чеҳраи хоси худро нигоҳ медорад.
Гузашта аз ин, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ташаббусу пешниҳодҳои дигаре низ марбут ба эҳёи арзишҳои миллӣ намудаанд, ки мавриди пазироии умум қарор гирифтаанд. 19 феврали соли 2010 Маҷмаи умумии СММ бо пешниҳоди Ҷумҳурии Тоҷикистон ва як қатор кишварҳо Қатъномаеро пазируфт, ки бар асоси он ҷашни «Наврӯз» мақоми байналмилалӣ касб намуд. Ин ҷашн ҳанӯз соли 2009 аз ҷониби ЮНЕСКО ба Феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии башарият дохил карда шуда буд.
Яке аз вазифаҳои асосии мо дар замони истиқлол ҳифзи сулҳ ва оромии ҷомеа мебошад. Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки нооромӣ метавонад ба давлат ва миллат зарари ҷиддӣ расонад. Аз ин рӯ, ҳар як шаҳрванд бояд аз фитна, ифротгароӣ, зӯроварӣ ва тафриқаҷӯӣ дурӣ ҷӯяд. Эҳтироми ҳамдигар, таҳаммулпазирӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ заминаи муҳими ҷомеаи солим мебошанд.
Ҳамчунин, 25 июни соли 2024 Маҷмаи умумии СММ Қатъномаи махсусро таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027-2036)», ки бо ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ироа гашта буд, қабул намуд.
Ҷаҳони муосир босуръат тағйир меёбад. Пешрафти технология, рушди интернет, густариши равандҳои ҷаҳонишавӣ ва дигаргуниҳои сиёсиву иқтисодӣ ба зиндагии инсон таъсири калон мерасонанд. Дар чунин шароит ҳифзи ҳуввияти миллӣ аҳамияти бештар пайдо мекунад. Мо бояд ҳамзамон бо омӯхтани дастовардҳои ҷаҳонӣ арзишҳои миллии худро низ ҳифз намоем. Ҷаҳонишавӣ набояд сабаби аз байн рафтани худшиносии миллӣ гардад.
Махсус бояд тазаккур дод, ки «Зеҳни сунъӣ» дар марҳилаи кунунии рушд аз муассиртарину арзишмандтарин технологияҳо маҳсуб меёбад. Осиёи Марказӣ, ки манбаи захоири бойи табиӣ ва дорои зарфияти калони рушди иқтисодиву иҷтимоӣ аст, метавонад тавассути татбиқи технологияҳои муосири зеҳни сунъӣ ба рушди босубот ноил гардад. Вобаста ба ин, бо пешниҳоди Ҷумҳурии Тоҷикистон дар иҷлосияи 78/79-уми Маҷмаи умумии СММ Қатънома таҳти унвони «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ» (25 июли соли 2024) ба якдилона пазируфта шуд.
Истиқлолият инчунин имконият фароҳам меорад, ки Тоҷикистон бо дигар кишварҳои ҷаҳон муносибатҳои дӯстона ва ҳамкории судманд дошта бошад. Давлати соҳибистиқлол метавонад манфиатҳои миллии худро дар арсаи байналмилалӣ ҳимоя намуда, дар ҳалли масъалаҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ саҳм гузорад. Муносибатҳои дӯстона бо кишварҳои гуногун, рушди ҳамкориҳои иқтисодӣ, фарҳангӣ ва илмӣ барои таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ муҳим мебошанд.
Мо бояд дарк кунем, ки истиқлолият арзиши осон бадастомада нест. Барои расидан ба озодӣ ва давлатдории миллӣ наслҳои гузашта мубориза бурдаанд. Аз ин рӯ, ҳифзи истиқлолият ва таҳкими давлатдорӣ қарзи маънавии ҳар як насли имрӯза мебошад. Ҳар қадар сатҳи худшиносӣ, дониш ва масъулияти шаҳрвандии мардум баланд бошад, ҳамон қадар пояҳои истиқлолият устувор хоҳанд шуд.
Дар ин самт оила, мактаб ва ҷомеа масъулияти бузург доранд. Тарбияи фарзанд дар рӯҳияи ватандӯстӣ, эҳтироми калонсолон, меҳнатдӯстӣ ва худшиносии миллӣ бояд аз оила оғоз ёбад. Мактаб бошад, бояд ба кӯдак на танҳо дониш, балки ҳисси масъулиятро дар назди ҷомеа ва Ватан низ омӯзонад. Ҷавонон бояд дарк кунанд, ки ояндаи Тоҷикистон аз фаъолияти имрӯзаи онҳо вобастагӣ дорад.
Истиқлолият ба мо имкон дод, ки бо номи Тоҷикистон ифтихор кунем, Парчами миллиро дар арсаҳои байналмилалӣ афрохта бинем ва садои Суруди миллиро дар чорабиниҳои ҷаҳонӣ бишнавем. Ин эҳсоси ифтихор бояд моро ба корҳои созанда ва ҳисси масъулият роҳнамоӣ созад. Муҳаббат ба Ватан дар амал, меҳнат, дониш ва масъулият зоҳир мегардад.
Пас, вазифаи мо танҳо таҷлил намудани Рӯзи истиқлолият нест. Вазифаи асосии мо — ҳифзи сулҳу ваҳдат, эҳтироми арзишҳои миллӣ, баланд бардоштани маърифату дониш, меҳнати софдилона ва саҳм гузоштан дар ободии Ватан аст. Агар ҳар як шаҳрванд ин масъулиятро амиқ дарк кунад, истиқлолияти Тоҷикистон боз ҳам устувор гардида, номи Тоҷикистони соҳибистиқлол дар ҷаҳон боз ҳам баландтар садо хоҳад дод.
Ҷӯразода Шоҳмурод Ҷӯра, номзади илмҳои биологӣ, дотсент, декани факултети химия ва биологияи Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ