Истиқлолияти давлатӣ яке аз муҳимтарин дастовардҳои таърихии давлатдории муосири тоҷикон ба ҳисоб меравад. Мафҳуми «истиқлолият» дорои мазмуни васеи сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иҷтимоӣ ва таърихӣ буда, баёнгари соҳибихтиёрии давлат, мустақилияти сиёсӣ ва қобилияти мустақилона муайян намудани самтҳои рушди дохилӣ ва хориҷии кишвар мебошад. Барои ҳар як миллат соҳиб шудан ба истиқлолияти давлатӣ на танҳо ифтихори миллӣ, балки масъулияти бузург дар роҳи ҳифзи арзишҳои миллӣ, таъмини амнияти давлатӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди устувори ҷомеа мебошад.
Дар шароити Тоҷикистон истиқлолияти давлатӣ барои ташаккули асосҳои давлатдории миллӣ, таҳкими низоми сиёсӣ, рушди иқтисоди миллӣ, эҳёи арзишҳои фарҳангӣ ва таъмини сулҳу суботи ҷомеа заминаҳои заруриро фароҳам овард. Дар ин давра кишвар бо истифода аз имкониятҳои истиқлолият барои ҳалли масъалаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ ва муайян намудани ҳадафҳои стратегии рушди миллӣ тадбирҳои пайваста амалӣ намуд.
Яке аз муҳимтарин дастовардҳои даврони истиқлолият ташаккул ва таҳкими давлатдории миллӣ мебошад. Маҳз дар доираи давлати соҳибихтиёр миллат метавонад сохтори сиёсии ҷомеа, низоми идоракунӣ, низоми ҳуқуқӣ ва самтҳои асосии сиёсати дохилию хориҷии худро мустақилона муайян намояд.
Дар таърихи муосири Тоҷикистон ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ дар баробари аҳамияти сиёсӣ, дорои арзиши муҳими таърихӣ низ мебошад. Он барои эҳёи давлатдории миллӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва ташаккули низоми мустақили сиёсиву ҳуқуқӣ шароити зарурӣ фароҳам овард.
Бо вуҷуди ин, раванди ташаккули давлатдории соҳибистиқлол дар Тоҷикистон бидуни мушкилоти ҷиддӣ сурат нагирифт. Ихтилофҳои сиёсӣ ва иҷтимоӣ дар оғози истиқлолият ба сар задани ҷанги шаҳрвандӣ оварда расонданд, ки ба ҳаёти иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсии кишвар таъсири манфӣ гузошт. Бартараф намудани оқибатҳои ин низоъ ва барқарор намудани суботи сиёсӣ яке аз вазифаҳои муҳимтарини давлат дар марҳилаи аввали истиқлолият гардид.
Дар ин раванд сулҳ ва ваҳдати миллӣ ҳамчун омилҳои асосии таҳкими истиқлолияти давлатӣ аҳамияти хос пайдо карданд. Барқарор намудани сулҳу субот, фароҳам овардани шароити мусоид барои бозгашти гурезаҳо ва таъмини ҳамгироии иҷтимоӣ барои ташаккули ҷомеаи устувор ва рушди минбаъдаи кишвар заминаи муҳим гузошт.
Сулҳу ваҳдати миллӣ дар шароити Тоҷикистон на танҳо натиҷаи ҳалли низои сиёсӣ, балки омили муҳими таҳкими давлатдорӣ ва рушди устувори кишвар гардид. Таҷрибаи таърихии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки суботи сиёсӣ ва ҳамдигарфаҳмии ҷомеа барои татбиқи ҳадафҳои стратегии давлат аҳамияти ҳалкунанда доранд.
Ваҳдати миллӣ имконият фароҳам овард, ки захираҳои инсонӣ ва моддии кишвар ба самти барқарорсозӣ ва рушди иқтисодиву иҷтимоӣ равона карда шаванд. Дар натиҷа, барои рушди инфрасохтор, беҳтар намудани шароити зиндагии аҳолӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва рушди соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ заминаҳои мусоид ба вуҷуд омаданд.
Аз ин нуқтаи назар, истиқлолияти давлатӣ ва ваҳдати миллӣ ҳамчун ду омили ба ҳам пайвастаи рушди давлати миллӣ арзёбӣ мегарданд. Истиқлолият барои ташаккули давлати соҳибихтиёр шароит фароҳам оварда бошад, ваҳдати миллӣ барои ҳифз ва таҳкими он заминаи иҷтимоӣ ва сиёсӣ ба вуҷуд овардааст.
Яке аз самтҳои муҳими сиёсати даврони истиқлолият ҳифз ва рушди забон, таърих, фарҳанг ва арзишҳои миллии тоҷикон мебошад. Забони тоҷикӣ ҳамчун забони давлатӣ яке аз муҳимтарин унсурҳои ҳувияти миллӣ буда, дар ташаккули худшиносии шаҳрвандон ва ҳифзи мероси фарҳангии миллат нақши муҳим дорад.
Дар давраи истиқлолият таваҷҷуҳ ба омӯзиши таърихи миллат, эҳёи суннату анъанаҳои миллӣ, рушди фарҳанг ва таҳкими худшиносии миллӣ афзоиш ёфт. Ташкили конференсияҳо, ҳамоишҳои илмӣ ва чорабиниҳои фарҳангӣ бахшида ба ҳаёт ва фаъолияти чеҳраҳои барҷастаи илму адаби тоҷик барои шинос намудани насли ҷавон бо мероси таърихию фарҳангии миллат аҳамияти муҳим дорад.
Омӯзиши мероси таърихӣ на танҳо барои ҳифзи хотираи миллӣ, балки барои таҳкими ҳисси шаҳрвандӣ, худшиносӣ ва масъулияти миллӣ низ муҳим мебошад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ҳифзи забон ва фарҳанги миллӣ ҳамчун яке аз омилҳои асосии нигоҳдории ҳувияти миллӣ аҳамияти бештар пайдо мекунад.
Истиқлолияти давлатӣ барои ташаккули иқтисоди миллӣ ва татбиқи сиёсати мустақили иқтисодӣ имкониятҳои васеъ фароҳам овард. Дар ин замина татбиқи ҳадафҳои стратегии рушди кишвар, аз ҷумла баромадан аз бунбасти коммуникатсионӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва расидан ба истиқлолияти энергетикӣ, аҳамияти махсус пайдо намуд.
Рушди инфрасохтори энергетикӣ ва нақлиётӣ, бунёди корхонаҳои нави истеҳсолӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди соҳибкорӣ ба афзоиши имкониятҳои иқтисодии кишвар мусоидат мекунанд. Рушди иқтисодӣ дар навбати худ метавонад ба баланд гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва таҳкими суботи иҷтимоӣ мусоидат намояд.
Бунёд ва таҷдиди роҳҳои автомобилгард, нақбҳо ва дигар иншооти муҳими инфрасохторӣ, аз ҷумла нақби «Истиқлол», роҳҳои автомобилгарди минтақаҳои гуногуни кишвар ва иншооти энергетикӣ, дар таҳкими робитаҳои иқтисодию иҷтимоии байни минтақаҳои ҷумҳурӣ нақши муҳим доранд.
Аз нуқтаи назари иҷтимоӣ, рушди инфрасохтор ба таҳкими ҳамгироии ҷомеа низ мусоидат менамояд. Беҳтар гардидани робитаҳои нақлиётӣ ва иқтисодӣ миёни минтақаҳои гуногуни кишвар имкониятҳои нави ҳамкорӣ ва мубодилаи иҷтимоиро фароҳам меорад.
Яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоии даврони истиқлолият ба танзими муносибатҳои ҷамъиятӣ, ҳифзи арзишҳои иҷтимоӣ ва таҳкими масъулияти шаҳрвандӣ равона гардидааст.
Қабули қонунгузории марбут ба танзими анъана ва ҷашну маросимҳо аз ҷумлаи иқдомҳое мебошад, ки ҳадафи он коҳиш додани хароҷоти зиёдатӣ, ҳифзи манфиатҳои иқтисодии оилаҳо ва таҳкими адолати иҷтимоӣ арзёбӣ мегардад. Таҷрибаи татбиқи чунин меъёрҳо аҳамияти танзими муносибатҳои марбут ба маросимҳои ҷамъиятиро нишон медиҳад.
Дар баробари ин, масъалаи тарбияи насли наврас ва баланд бардоштани масъулияти падару модар низ аҳамияти махсус дорад. Тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, эҳтироми арзишҳои миллӣ, масъулияти шаҳрвандӣ ва таҳаммулпазирӣ яке аз шартҳои муҳими таҳкими суботи иҷтимоӣ ба ҳисоб меравад.
Истиқлолияти давлатӣ ба Ҷумҳурии Тоҷикистон имконият дод, ки сиёсати хориҷии мустақили худро ташаккул дода, бо давлатҳои гуногуни ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангиро ба роҳ монад.
Пешбурди сиёсати хориҷии мутавозин ва бисёрҷониба, аз ҷумла сиёсати «дарҳои боз», барои таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ ва иштироки фаъолтари Тоҷикистон дар равандҳои минтақавию ҷаҳонӣ замина фароҳам овард. Тоҷикистон ҳамчун узви Созмони Милали Муттаҳид ва дигар созмонҳои байналмилалӣ дар баррасии масъалаҳои муҳими рӯзномаи байналмилалӣ иштирок менамояд. Махсусан, 25 июн Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаи махсусро аз рӯи пешниҳоди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зери унвони «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» қабул намуд. Тавассути қатъномаи мазкур давлатҳои узв уҳдадории муштараки худро ҷиҳати пешбурди сулҳ, муколама ва ҳамбастагии байни наслҳо ҳамчун пояҳои муҳимми таъмини некӯаҳволии наслҳои оянда тасдиқ карданд. Вобаста ба ин, ҳатто Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид Антониу Гутерриш ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барқияи шодбошӣ ирсол намуданд, ки дар он чунин омадааст: «Ҷаноби Олӣ, ба муносибати аз ҷониби Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қабул гардидани қатънома оид ба эълон намудани Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027-2036), ба Шумо табрикоти самимии худро иброз менамоям. Ин дастоварди муҳим бозгӯи талошҳои пайгирона ва саҳми арзишманди Ҷумҳурии Тоҷикистон дар пешбурди рӯзномаи ҷаҳонии сулҳу субот тавассути таҳкими бисёрҷонибагароӣ, муколама ва ҳамкории байналмилалӣ мебошад…».
Яке аз самтҳои муҳими иштироки Тоҷикистон дар сиёсати байналмилалӣ масъалаи об ва истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ мебошад. Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об, аз ҷумла эълон гардидани Соли байналмилалии оби тоза, Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт» ва Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор», ба баланд гардидани таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба масъалаҳои об мусоидат намуданд.
Масъалаи об дар шароити тағйирёбии иқлим, афзоиши аҳолӣ ва маҳдудияти захираҳои табиӣ аҳамияти рӯзафзун пайдо карда, ҳамкории байналмилалӣ ва истифодаи оқилонаи захираҳои обиро тақозо менамояд.
Рушди соҳаи маориф яке аз омилҳои асосии рушди устувори ҷомеа мебошад. Дар даврони истиқлолият сохтмон, таҷдид ва навсозии муассисаҳои таълимӣ, аз ҷумла мактабҳо, литсейҳо, донишкадаҳо ва донишгоҳҳо, ҳамчун яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоӣ амалӣ гардидааст.
Бо вуҷуди ин, рушди соҳаи маориф танҳо ба сохтмони муассисаҳои таълимӣ маҳдуд намешавад. Баланд бардоштани сифати таҳсилот, таъмин намудани муассисаҳо бо таҷҳизоти муосир, истифодаи технологияҳои иттилоотӣ, рушди омӯзиши илмҳои дақиқ ва забонҳои хориҷӣ аз масъалаҳои муҳими сиёсати маориф мебошанд.
Сармоягузорӣ ба рушди сармояи инсонӣ барои таҳкими иқтидори зеҳнии кишвар ва омода намудани мутахассисони рақобатпазир аҳамияти стратегӣ дорад. Насли босавод, соҳибкасб ва دارای ҷаҳонбинии васеъ метавонад дар таъмини рушди устувори иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар саҳми назаррас гузорад.
Истиқлолияти давлатӣ дар таърихи муосири Тоҷикистон ҳамчун омили асосии ташаккул ва таҳкими давлатдории миллӣ арзёбӣ мегардад. Дар давраи истиқлолият барои рушди низоми сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар заминаҳои нави ҳуқуқӣ ва институтсионалӣ ташаккул ёфтанд.
Таҷрибаи Тоҷикистон нишон медиҳад, ки истиқлолияти давлатӣ танҳо дар шароити сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, волоияти қонун ва ҳамгироии ҷомеа метавонад ба омили воқеии рушди устувор табдил ёбад. Аз ин рӯ, сулҳ ва ваҳдати миллӣ бояд ҳамчун арзишҳои муҳими давлатдорӣ ва унсурҳои асосии амнияти миллӣ ҳифз ва таҳким дода шаванд.
Дар баробари ин, рушди иқтисодӣ, таҳкими инфрасохтор, таъмини амнияти энергетикӣ ва озуқаворӣ, рушди маорифу илм, ҳифзи забон ва фарҳанги миллӣ ва густариши муносибатҳои байналмилалӣ аз самтҳои муҳими таҳкими истиқлолияти давлатӣ ба ҳисоб мераванд.
Ҳамин тариқ, истиқлолияти давлатӣ барои Тоҷикистон на танҳо дастоварди таърихӣ, балки раванди пайвастаи давлатсозӣ ва ҷомеасозӣ мебошад. Ҳифзи истиқлолият ва таҳкими пояҳои давлатдории миллӣ масъулияти муштараки давлат ва ҷомеа буда, ба сатҳи рушди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва маънавии кишвар вобастагии мустақим дорад. Сулҳу оромӣ, ваҳдати миллӣ ва рушди устувор дар маҷмӯъ заминаи муҳимтарини таҳкими истиқлолияти давлатӣ ва таъмини ояндаи устувори ҷомеаи Тоҷикистон мебошанд.
Саидзода Қурбоналӣ, н.и.иқтисодӣ, сардори раёсати таълими ДДК ба номи А.Рӯдакӣ
Яқубзода Ф.Н., н.и.сиёсӣ, муовини сардори раёсати таълими ДДК ба номи А.Рӯдакӣ